Prof. Tarhan: Evreni Dış Zekâsız Düşünemeyiz; Beyni Bayesçi Model Üzerinden Açıkladı

Beynin İşleyişi: Bayesçi Model Üzerinden Anlatıldı

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 1-2 Ekim 2026 tarihlerinde Trabzon’da düzenlenen 10. Uluslararası Bilimler Işığında Yaratılış Kongresi’nde insan beyni, yapay zekâ ve anlam arayışına ilişkin kapsamlı değerlendirmeler sundu.

Kongresin açılış panelinde "Kâinat ve Yapay Zekâ’nın Farklılıkları ve Benzerlikleri" başlıklı sunuş yapan Prof. Tarhan, beynin çalışma mekanizmasını Bayesçi (Bayesian) model çerçevesinde açıkladı. Beynin dış dünyayı pasif bir şekilde kaydetmediğini, bunun yerine sürekli tahminler üreten ve bu tahminleri beş duyudan gelen yeni kanıtlarla anlık olarak güncelleyen dinamik bir sistem olduğunu ifade etti.

Yapay Zekâ ve Evrensel Amaç: Paralel Yapılar

Prof. Tarhan, konuşmasında yapay zekâ sistemlerinin belirli amaçlar doğrultusunda tasarlandığını vurgulayarak, evrenin de benzer şekilde amaca yönelik bir yapı taşıdığı görüşünü dile getirdi. Tarhan, bu bağlamda dikkat çekici bir karşılaştırma yaptı:

"Yapay zekâyı insansız düşünemediğimiz gibi, evreni de dış zekâsız düşünemeyiz."

Bu ifade ile bilim, teknoloji ve felsefenin kesişim noktasında temel bir soruyu ortaya koymak istedi.

Yaratılış Manifestosu ve Bilimsel Eleştiri

Prof. Tarhan, 2024 yılında yayımladıkları Yaratılış Manifestosu’na değinerek, bu çalışmaya bilim insanlarından karşı tez ve bilimsel eleştiri beklendiklerini, ancak bu konuda herhangi bir akademik yanıt alınmadığını belirtti.

"Bilimsel eleştiri bekliyorduk. ‘Şurası şöyle değil, böyle olmalı.’ Karşı bilimsel tez bekliyorduk. Hiç gelmedi," diye konuştu.

Gençlerin Sorularına Bilimsel Yaklaşım

Prof. Tarhan, gençlerin inanç ve yaratılışa ilişkin sorularının önemsenmesi gerektiğini vurgularken, bu soruların yanıtlanmasında bilimsel yaklaşımın kritik rolüne dikkat çekti. Dinî referanslara itibar etmeyenlerin sorularına yalnızca dinî cevaplarla karşılık vermenin yetersiz olacağını belirterek, "Bu zamanda bilimsel sağlamlıkla gidersek ikna ederiz" dedi.

Tüketim Kültürü ve Mutluluk Arayışı

Konuşmasında haz ile mutluluk arasındaki farklılıkları vurgulayan Prof. Tarhan, kapitalist sistemin beyinde dopamin salınımını teşvik eden ve hedonizmi yaşam felsefesi olarak sunan bir yapı olduğunu ifade etti.

"Kapitalist sistem, beyni dopamin salgılatmaya yönelik bir sistem. Haz odaklı bir sistem. Hedonizmi yaşam felsefesi olarak sunuyor bize. Devamlı kazan tüket, kazan tüket. Beş gün kazan, iki gün eğlen, böyle bir sistem," şeklinde konuştu.

Aristoteles’in mutluluk anlayışına atıfta bulunarak, insan yaşam felsefesinin anlam arayışını içermesi gerektiğini vurguladı. Prof. Tarhan, "Bu anlam mutluluğunu hedeflememiz gerekiyor" diyerek, haz-odaklı mutluluk yerine anlamlı bir yaşamın önemine dikkat çekti.

Kongrenin Katılımcıları

Yoğun katılımın gerçekleştiği kongreye Trabzon Valisi Tahir Şahin, Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Metin Gençş, KTÜ Rektörü Prof. Dr. Hamdullah Çuvalcı ve çok sayıda akademisyen ile araştırmacı katıldı. "Kâinat: Ölçü, Denge ve Anlam" temasıyla tertiplenen etkinlik, KTÜ Osman Turan Salonu’nda gerçekleştirildi.